Dòch kinh laø moät boä saùch dieãn taû veà lyù sieâu nhieân cuûa trôøi ñaát luaân chuyeån bieán ñoåi. Lyù aáy coù lieân quan maät thieát ñeán söï sinh toàn cuûa muoân loaøi vaïn vaät, nhö nhaät nguyeät ra vaøo ñoùng môû, haønh ñoä coù ñaày vôi, coù khi troøn khi khuyeát, boán muøa tieát nöôùc roøng nöôùc lôùn, qua ñi roài trôû laïi, caùi côù toái saùng, thuyeát cheát soáng, uy thaàn, cô ngaãu, bó thaùi, höng vong ñeàu phaûi naèm trong voøng cuûa dòch lyù. Laø caùi lyù töø thôøi chöa taïo laäp vuõ truï cho ñeán ñôøi ñôøi kieáp kieáp luaân chuyeån bieán hoùa khoâng giaây phuùt ngöøng nghæ, goïi laø Dòch maø cuõng goïi laø söï ñi ñi laïi laïi höõu tính, höõu thaàn, höõu saéc, höõu theå. Dòch lyù laø moät neàn khoa hoïc vaên minh toái coå cuûa AÙ Ñoâng. Söï thaät neáu ta so saùnh töø taïo thieân laäp ñòa ñeán ngaøy nay, chöa coù moät moân hoïc naøo coù giaù trò vaø quyù baùu ngaàn aáy. Laø moät boä saùch lôùn maø goàm ñöôïc taát caû treân trôøi döôùi ñaát, khoâng moät maûy may thoaùt khoûi ñöôïc, laø moät khoa hoïc toång taäp cuûa nhaân theá vaäy.
Saùch cheùp raèng: Dòch cheá taùc töø ñôøi vua Phuïc Hy - 4365 tröôùc Taây lòch kyû nguyeân, töùc laø boä kinh Dòch naøy ñaõ coù tröôùc ñaây hôn 6000 naêm roài. Nhöng dòch lyù thôøi coù tröôùc Trôøi maø dòch thö thôøi môùi coù sau, cuõng nhö kính hieån vi môùi saùng cheá sau naøy maø vi truøng ñaõ coù töø bao giôø. Saùch Dòch ñaõ traûi qua bao theá kyû khoâng ai baûo ai maø cöù thay phieân nhau giöõ maõi cho ñeán ngaøy nay nhö laø moät cuûa baùu voâ cuøng voâ taän. Hieän caùc nöôùc vaên minh ôû hoäi Ngoï naøy ñaõ chuù yù vaø phieân dòch ra quoác aâm cuûa moãi nöôùc, ñeå cho daân chuùng cuûa boån xöù nghieân cöùu hoaëc hoïc hoûi. Ngöôøi ñôøi nghieân cöùu Dòch, hoïc Dòch, giaûng Dòch lyù ñaõ nhieàu nhöng chöa coù dòp naøo ñeå laøm saùng toû Dòch lyù cho moïi töøng lôùp daân chuùng. Dòch lyù hoïc töùc laø AÂm Döông hoïc, laø hoïc thuyeát khí hoùa. Loaøi ngöôøi vaø muoân vaät daàu muoán daàu khoâng, hoaëc voâ tình hay coá yù ñeàu ñaõ soáng trong heä thoáng cuûa khí AÂm Döông, khoâng ngoaøi moät vaät tæ ti naøo maø thoaùt khoûi ñöôïc. Vaäy AÂm Döông laø gì ?
Hieåu raèng: hai tieáng AÂm Döông laø hai danh töø neâu leân cuûa khoa Nguyeân thuûy hoïc, ñeå cho ngöôøi coù theå laáy ñoù laøm ñöôøng loái maø nhaän thaáy caùc vaät vaø moïi nôi töông ñoái vôùi nhau. Töông ñoái nghóa laø tính chaát, tính tình hay laø maøu saéc ngöôïc laïi vôùi nhau nhö laø: ngaøy thì ñoái vôùi ñeâm, noùng ñoái laïnh, toái ñoái saùng, troáng ñoái maùi, cao ñoái thaáp, mau ñoái chaäm, naëng ñoái nheï, giaø ñoái treû, nam ñoái nöõ... Môùi bieát raèng trong trôøi ñaát chaúng coù gì laï, chæ coù aâm döông bieán chuyeån, phoái hôïp maø sinh thaønh ñaày daãy muoân vaät. Khoa AÂm Döông hoïc laø moät khoa baøn suoát taát caû caùc vaán ñeà, goàm laïi coù boán caùi ñöùc sau naày: ñeå Noùi thì chuoäng lôøi, ñeå haønh Ñoäng thì tuøy söï bieán ñoåi, ñeå Thoâng ñaït côù u minh thì chuoäng yù töôïng vaø haøo töø, ñeå Cheá khí cuï thì chuoäng hình töôïng. Ngöôøi ñôøi, moãi ngöôøi theo doõi moät ñöôøng loái ñaëc bieät veà AÂm Döông, goïi laø chuyeân veà moät ngaønh. Nhö ngaønh ñieän töû thì hoïc veà aâm ñieän vaø döông ñieän, ngaønh y khoa thì hoïc veà truøng ñöïc truøng caùi, ngaønh kinh teá thì hoïc veà vöôïng suy phaân phoái, ngaønh soá hoïc thì hoïc veà ñaïi tieåu soá chaün leû, ngaønh quaân söï thì hoïc veà cô ñoäng tónh di dòch, ngaønh chaùnh trò thì hoïc veà söï hö thöïc, ngaønh luaân lyù giaùo duïc thì hoïc veà toân ty thöôïng haï, ngaønh thöông maõi thì hoïc veà söï cung caàu, ngaønh xaõ hoäi thì hoïc veà tieán thoaùi sinh thaùi, ngaønh taøi chaùnh thì hoïc veà pheùp thaâu xuaát, ngaønh toân giaùo thì hoïc veà luaân chuyeån giaùng thaêng voïng tònh, ngaønh lyù hoïc thì döïa theo leà loái aâm döông maø tìm nguyeân lyù...
Trong kinh Dòch ñaõ töôïng tröng AÂm laø vaïch ñöùt, Döông laø vaïch lieàn. Ñaây laø vaïch ñöùt:
,vaïch lieàn:
. Hai vaïch aáy tuy ñaõ laø höõu hình nhöng chæ ñeå töôïng tröng veà khí AÂm Döông. Theo quan nieäm cuûa nhoùm AÂm Döông hoïc Töø Thanh thì cho raèng: Khí coù tröôùc maø sau môùi sinh ra Tính Thaàn Saéc Chaát Theå. Töø ôû nguyeân khí sanh ra AÂm Döông laø Noùng Laïnh. Noùng Laïnh aáy coù muoân phaàn, phaàn tónh phaàn ñoäng, phaàn toái phaàn saùng, phaàn tieán phaàn thoaùi, phaàn mau phaàn chaäm, phaàn trong phaàn ñuïc... coù caùi lyù töông ñoái ñeàu ñöôïc goïi laø AÂm Döông. Bôûi côù khí coù tröôùc tieân, cho neân muoân vaät ñeàu coù khí loàng ôû beân trong. Khi ta böùt moät sôïi toùc, hoaëc xeù moät maûnh giaáy cuõng nghe coù tieáng vang baùo ñoäng cho ta bieát luoân luoân laø coù khí ôû beân trong, hoaëc naëng ñuïc hay trong nheï ñoäng töông ñoái vôùi khí beân ngoaøi maø tieáng vang seõ khaùc nhau. AÁy vaäy muoân loaøi vaïn vaät ñeàu do khí maø hoùa thaønh. Ví duï nhö chuùng ta suy lyù cuõng bieát raèng, khí ñoâng laïi maø thaønh nöôùc, nöôùc môùi coù caën, caën môùi coù buøn, buøn môùi thaønh ñaát, ñaát môùi thaønh ñaù... Coøn chuùng ta vaø muoân loaøi ñeàu laø coù sau quaû ñaát. Vaäy neáu chuùng ta hoïc veà khí hoùa thì hieåu ñöôïc taát caû caùc söï caáu taïo hoùa thaønh töø ôû nguyeân khí cho ñeán höõu tính, höõu thaàn, höõu saéc, höõu chaát, höõu theå. Nhö theá laø bieát ñöôïc töø ôû coõi voâ hình cho ñeán höõu hình ñeàu coù moät Lyù maø thoâi khoâng coù hai. Trôøi Ñaát coù caùi Lyù nhö vaäy maø khoâng baûo ñöôïc cho thieân haï bieát, thaùnh nhaân thaáy ñöôïc söï huyeàn dieäu aáy maø cuõng khoâng laøm sao noùi leân ñöôïc heát traêm muoân trieäu öùc caùi sinh sinh hoùa hoùa aáy. Caùi Lyù coù moät khoâng hai laø caùi gì vaäy ?
Thöa raèng: caùi raát nhieäm nhaët vaø loàng loäng aáy chæ laø AÂm Döông luaân chuyeån phoái hôïp baèng vaïch ñöùt vaïch lieàn ñaûo chuyeån choàng chaát leân nhau cho ñeán toät cuøng caân xöùng lyù aâm döông maø ñöôïc 64 caùi 6 vaïch trong 384 caùi nguyeân uûy. Laø caùi lyù Töï nhieân sinh, khoâng phaûi theo yù rieâng tö cuûa thaùnh nhaân maø thaønh, maø laø caùi lyù aâm döông ñaûo chuyeån moät ñoäng moät tónh, laø moät vaïch saün coù laïi giao phoái vaïch khaùc vaøo maø neân ñöôïc 64 traïng thaùi. Baáy giôø thaùnh nhaân môùi hay raèng: khí AÂm Döông ñi ñi laïi laïi, quaây quaàn vôùi nhau chæ coù 64 traïng thaùi, nay ñaõ goïi laø 64 queû, 384 haøo, laø thaùnh nhaân thaønh ñöôïc taøi naêng cuûa Trôøi Ñaát, nhö noùi leân caùi Lyù cuûa AÂm Döông, maø thieân haï cuõng coù theå döï vaøo taøi naêng cuûa thaùnh nhaân. Theá laø 6 vaïch ñöôïc gheùp laïi thaønh moät Quaùi khí, cuõng nhö laø moät vaän khí, hay laø taäp khí, muoân vaät coù hình theå laø ñeàu ñaõ phaûi chòu traûi qua 64 traïng thaùi vaø 384 nguyeân uûy maø thaønh. Caùi höõu thaàn, höõu saéc, höõu theå ñeàu quaây quaàn trong tính tình cuûa aâm döông. Chaúng phaûi nhö nhieàu ngöôøi ñaõ cho raèng Dòch chæ rieâng laø boùi toaùn, laø chính trò, laø quaân söï, laø cô khí, laø y lyù, laø ñaïo lyù... maø Dòch laø taát caû. Theo söï nghieân cöùu vaø hoïc hoûi cuûa toâi trong 9 naêm qua, toâi cho raèng ngöôøi ñôøi cuõng seõ döï ñöôïc vaøo taøi naêng cuûa thaùnh nhaân, laø duøng 64 queû 384 haøo aáy thaønh nhö moät baûng kính voâ giaù, laø khuoân vaøng thöôùc ngoïc ñeå xem xeùt khaép moïi nôi, muoân söï bieán ñoäng hoaëc an tónh voâ hình hoaëc höõu hình, goïi laø kính Nguyeân thuûy. Veà phaàn khoa hoïc thì Dòch kinh laïi laø moät khoa hoïc toång taäp, coù theå nhö theá ñöôïc khoâng ?
Thöa raèng: Ñöôïc. Vì khaép moïi nôi khoâng aâm thì döông, khoâng ñoäng thì tónh. Neáu muoân vaïn caùi voâ hình hay höõu hình nhaûy thoaùt ra ngoaøi voøng aâm döông, hoaëc laø khoâng ñoäng cuõng khoâng tónh, thì baáy giôø dòch lyù môùi khoâng coøn giaù trò laø baûng kính Nguyeân thuûy nöõa. Thaùnh nhaân laøm ra Dòch aét laø ñeå xoâng pha vaøo ñaïo thieân haï, coù theá vaäy thoâi. Nhö ñeå laøm moät nhòp caàu noái lieàn giöõa söï huyeàn vi vaø hieån hieän, loaøi ngöôøi coù theå nghieân cöùu vaø hoïc hoûi, vì ñaõ laø höõu hình khoa hoïc.
Toùm laïi, xeùt raèng ngöôøi ñôøi ai cuõng nhö nhau, sau khi sanh ra treân quaû ñaát naøy roài, thôøi moãi ngöôøi tieán theo moät ngaû. Keû hoïc vaên, ngöôøi hoïc voõ, chuùng ta hoïc vaø coøn hoïc maõi cho ñeán hôi thôû cuoái cuøng. Toâi cuõng vì moät loøng hieáu hoïc maø ñaõ gaëp cuï Nguyeãn Vaên Phuùc töï Töø Thanh laø dòch giaû vaø oâng Phan Voïng Huùc töï Döông Tuyeàn Daõ Phu laø chuû boä kinh Dòch Haùn vaên. Chuùng toâi thoâng caûm nhau trong tinh thaàn vaên hoùa AÙ Ñoâng, cuï Töø Thanh ñaõ queân caû tuoåi giaø söùc yeáu, ñem heát taâm trí khoù nhoïc caëm cuïi trong bao nhieâu naêm, chaúng coù moät tinh thaàn naøo khaùc hôn laø löu laïi cho haäu theá caùi neàn chaân lyù hoïc aáy trong vaên hoùa Vieät Nam. Rieâng toâi vaø moät soá anh em phaûi chòu ôn cuï trong 9 naêm, kòp ñeán ngaøy nay daân toäc Vieät Nam ñaõ hoïc ít nhieàu veà Khinh khí hoïc, chuùng toâi cho laø ñaõ böôùc vaøo Nguyeân thuûy hoïc, töùc laø AÂm Döông hoïc vaäy. Thôøi quyeån kinh Dòch coù theå boå ích cho caùc nhaø ñaïi hoïc, neân chuùng toâi coá gaéng hoaøn thaønh boä saùch AÂm Döông hoïc naøy y nguyeân vaên khoâng coù phaàn chuù thích. Caùc hoïc giaû coù theå töï hoïc theo kieán thöùc rieâng cuûa mình maø khoûi ngôø vöïc. Sau ñaây chuùng toâi xin caûm taï nhöõng taám loøng quyù giaù tha thieát yeâu chuoäng neàn vaên hoùa AÙ Ñoâng. Caùc vò ñaõ ra coâng gaéng söùc, khoâng ngöøng naâng ñôõ cho chuùng toâi hoaøn thaønh boä Dòch kinh naøy ñöôïc goùp maët vôùi ñôøi, laø moät söï kieän khoâng bao giôø phai treân tinh thaàn daân toäc AÙ Ñoâng. Xeùt nhö toâi laø baäc thieáu nieân taân tieán maø baøn ñeán Dòch kinh laø moät vieäc quaù söùc mình. Nhöng vì höôûng öùng lôøi keâu goïi cuûa cuï Töø Thanh ñaõ giao cho toâi vieäc vieát baøi töïa naøy, toâi chæ bieát ñaùp laïi tinh thaàn cuûa cuï haèng dòch saùch cho chuùng toâi nghieân cöùu hoïc hoûi trong 9 naêm, baèng söï vaâng lôøi vaø vieát theo kieán thöùc heïp hoøi cuûa toâi. Daùm mong caùc baäc cao minh uyeân baùc chæ giaùo ñeå cuøng nhau chung söùc xaây ñaép neàn AÂm Döông hoïc ñöôïc theâm phaàn tinh vi môùi meû vaø saâu roäng hôn, laø cuûng coá cho neàn vaên hoùa AÙ Ñoâng seõ haõnh dieän toàn taïi maõi maõi cho ñeán muoân ñôøi, neàn AÂm Döông hoïc seõ chieáu khaép muoân phöông nhö nhaät nguyeät ra vaøo ñoùng môû, muoân coõi loøng thieân haï hoøa ca nhòp ñieäu mieân tröôøng.
NAÊM CANH TY,Ù TIEÁT LAÄP THU, ÑINH MAÕO NHAÄT (1960)
HOØA HÖNG - SAØIGOØN
XUAÂN PHONG DÒCH HOÏC SÓ